Văn khấn cúng giỗ ông bà, cha mẹ và giỗ tổ dòng họ

Đăng · 10 phút đọc

Ảnh minh họa người con trưởng mặc áo dài khăn đóng chắp tay khấn trước bàn thờ gia tiên nhà gỗ ba gian, bên mâm cỗ giỗ có gà luộc, xôi, mâm ngũ quả và bát hương

Văn khấn cúng giỗ ông bà, cha mẹ, giỗ đầu, giỗ hết và giỗ tổ dòng họ, chia sẵn từng bài, chữ rõ, dễ đọc trên điện thoại. Kèm cách điền danh xưng đúng vai vế.

Đến ngày giỗ ông bà, cha mẹ, nhiều người mở điện thoại ngay trước bàn thờ để đọc lời khấn cho đúng, cho trang nghiêm. Bài này gom sẵn bốn bài văn khấn thường dùng, chia theo từng hoàn cảnh, chữ ngắn, câu rõ, bạn chỉ việc điền tên và ngày vào chỗ trống.

Văn khấn cổ truyền có nhiều dị bản. Các mẫu dưới đây chỉ mang tính tham khảo, tùy gia phong và tùy vùng; nhà nào đã có bài khấn riêng truyền lại thì cứ giữ bài ấy. Nhà không theo đạo Phật có thể bỏ câu niệm Phật ở đầu và cuối bài.

Trình tự một kỳ giỗ: lễ Tiên thường và lễ Chính kỵ

Một kỳ giỗ cổ truyền thường có hai buổi: lễ Tiên thường vào chiều hôm trước để cáo giỗ, và lễ Chính kỵ vào đúng ngày mất âm lịch. Ngày nay nhiều nhà ở phố giản lược, chỉ thắp hương hoa quả tối hôm trước rồi làm mâm cơm ngày chính kỵ. Như vậy vẫn trọn đạo hiếu.

Các bước chính trước bàn thờ:

  1. Xác định đúng ngày giỗ âm lịch. Nếu giấy tờ chỉ ghi ngày mất dương lịch, bạn đổi một lần bằng công cụ tính ngày giỗ theo âm lịch. Quy tắc khi gặp tháng thiếu hay năm nhuận có trong bài cách tính ngày giỗ theo âm lịch.
  2. Sửa soạn bàn thờ và mâm lễ. Lau dọn bàn thờ, thay nước, cắm hoa tươi, bày trái cây, trầu cau, rượu và mâm cơm.
  3. Thắp hương, đọc Bài 1 khấn Thổ công, Thần linh để xin phép làm lễ.
  4. Đọc bài khấn Gia tiên thích hợp: Bài 2 (giỗ thường), Bài 3 (giỗ đầu, giỗ hết) hoặc Bài 4 (giỗ tổ ở nhà thờ họ).
  5. Vái tạ, hạ lễ. Đợi hương cháy gần tàn, vái tạ rồi hạ mâm cho con cháu quây quần thụ lộc.

Chuẩn bị lễ vật và mâm cơm giỗ

Mâm giỗ không cần cao cỗ đầy. Quan trọng là sạch sẽ, tươm tất và nấu những món người đã khuất lúc sinh thời hay dùng. Hương, hoa tươi, nước sạch, trầu cau, trái cây là những thứ nên có. Nhà đông người có thể làm cỗ mặn; nhà ít người, hoặc gia đình ăn chay, làm vài món quen thuộc hay mâm chay thanh tịnh cũng được.

Gợi ý mâm cơm giỗ ba miền

VùngCách bàyMón thường gặp
Miền BắcMâm 4 hoặc 6 bát, đĩa chỉnh tềGà luộc, xôi gấc, giò, nem rán, canh măng
Miền TrungNhiều đĩa nhỏ, đậm đàThịt luộc, cá kho, gà bóp rau răm, bánh gói
Miền NamBày số chẵn, gắn với tiệc họ hàngThịt kho nước dừa, canh khổ qua, chả giò, gỏi

Ghi chú: đây là các món phổ biến theo thói quen từng vùng, mỗi nhà một cách nấu, một cách bày. Không có quy định bắt buộc.

Ông bà ta dạy “lễ bạc tâm thành”: giỗ là dịp con cháu tưởng nhớ công ơn, không phải để cầu xin hay so đo mâm to mâm nhỏ.

Bài 1: Văn khấn Thổ công, Thần linh ngày giỗ (đọc trước)

Theo nếp xưa, trước khi mời ông bà, cha mẹ về hưởng giỗ, gia chủ khấn Thổ công và các vị Thần linh cai quản đất nhà để xin phép làm lễ. Chỗ có dấu ngoặc vuông […] là nơi bạn điền thông tin.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, tùy gia phong)

Kính lạy: Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần; ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân; ngài Bản gia Thổ Địa, Long Mạch Tôn thần và các vị Thần linh cai quản xứ này.

Hôm nay là: ngày […] tháng […] năm […] (âm lịch). Tín chủ con là: [Họ tên gia chủ], cùng gia quyến, ngụ tại [Địa chỉ nhà].

Nhân ngày [Tiên thường / Chính kỵ / Giỗ đầu / Giỗ hết] của [Danh xưng] [Họ tên người được giỗ], chúng con thành tâm dâng hương hoa, trà quả, cơm canh trước án.

Kính mời chư vị Tôn thần chứng giám lòng thành, cho phép hương linh người thân cùng tiên tổ nội ngoại về nhà sum họp hưởng lễ. Toàn gia xin tạ ơn, nguyện giữ gia đạo bình an, hòa thuận.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, vái 3 vái)

Bài 2: Văn khấn giỗ thường niên cho ông bà, cha mẹ

Giỗ thường niên (cát kỵ) là kỳ giỗ lặp lại hằng năm, từ năm thứ ba sau khi mất trở đi, khi gia đình đã mãn tang. Bài khấn dưới đây dùng được cho cả ngày Tiên thường lẫn ngày Chính kỵ; chỉ cần đổi tên lễ cho đúng.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, tùy gia phong)

Kính lạy: Tổ tiên nội ngoại họ [Họ nội], họ [Họ ngoại]; hương linh [Danh xưng] [Họ tên người được giỗ].

Hôm nay là: ngày […] tháng […] năm […] (âm lịch), nhằm ngày giỗ của [Danh xưng + Họ tên], mất ngày […] âm lịch, an táng tại [Nơi an táng].

Tín chủ con là: [Họ tên người khấn] ([con trưởng / con thứ / cháu đích tôn…]), cùng toàn gia, ngụ tại [Địa chỉ nhà].

Năm qua tháng lại, ngày giỗ lại về. Nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục, con cháu dọn sửa cơm canh, hương hoa trà quả, kính dâng trước bàn thờ.

Kính mời hương linh [Danh xưng + Họ tên] cùng các bậc tiên tổ, bác chú, cô dì nội ngoại về chứng giám lòng thành của con cháu. Chúng con nguyện sống ngay thẳng, trên thuận dưới hòa, giữ gìn nếp nhà.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, vái 3 vái)

Bài 3: Văn khấn giỗ đầu và giỗ hết

Giỗ đầu (tiểu tường) là tròn một năm âm lịch kể từ ngày mất. Giỗ hết (đại tường) là tròn hai năm âm lịch, thường gắn với việc mãn tang. Hai kỳ giỗ này còn trong thời gian có tang nên lời khấn thường trầm lắng, nhiều xúc động hơn giỗ thường. Bạn chỉ cần chọn đúng tên lễ trong ngoặc.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, tùy gia phong)

Kính lạy: Liệt vị tổ tiên nội ngoại họ [Tên họ]; hương linh [Danh xưng] [Họ tên người mất].

Hôm nay là: ngày […] tháng […] năm […] (âm lịch), nhằm lễ [Giỗ đầu / Giỗ hết] của [Danh xưng + Họ tên người mất].

Tín chủ con là: [Họ tên người khấn], cùng gia quyến, ngụ tại [Địa chỉ nhà].

Từ ngày người khuất bóng đến nay đã tròn [một năm / hai năm], con cháu vẫn nhớ thương khôn nguôi công ơn sinh thành, dạy dỗ. Nhân ngày lễ theo lệ cổ, chúng con thành tâm dâng hương đăng, trà quả, mâm cơm trước linh vị.

Kính mời hương linh [Danh xưng + Họ tên], an táng tại [Nơi an táng], cùng tiên linh nội ngoại về chứng giám. Con cháu xin ghi nhớ lời dạy lúc sinh thời, giữ gia đình êm ấm, hiếu thuận.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, vái 3 vái; một số nơi lạy 4 lạy)

Bài 4: Văn khấn giỗ tổ dòng họ tại nhà thờ họ, từ đường

Giỗ tổ thường do vị trưởng họ, trưởng chi hoặc người được cả họ cử ra đứng chủ lễ. Nhiều dòng họ đã có văn tế riêng, nhắc đúng tên Thủy tổ và các đời tiên tổ của họ mình; có thì đọc bài ấy, chưa có thì tham khảo mẫu sau.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, hoặc đọc theo văn tế riêng của họ)

Kính lạy: Hoàng Thiên Hậu Thổ; Bản cảnh Thành hoàng, Thổ Địa Tôn thần tại [Quê tổ]; Đức Thủy tổ họ [Tên dòng họ / chi họ] cùng liệt vị tiên tổ các đời của toàn tộc.

Hôm nay là: ngày […] tháng […] năm […] (âm lịch), ngày giỗ tổ tại [Tên từ đường / địa chỉ].

Chủ lễ con là: [Họ tên chủ lễ], đời thứ […], giữ trách nhiệm [Trưởng họ / Trưởng chi / Đại diện Hội đồng gia tộc], cùng con cháu, dâu rể các chi về tề tựu.

Cây có cội mới trổ cành xanh lá, nước có nguồn mới chảy mãi thành sông. Nhớ công khai cơ lập nghiệp của Đức Thủy tổ và tiền nhân, toàn tộc đồng lòng dâng hương hoa, trầu rượu, lễ vật trước án.

Kính mời Đức Thủy tổ cùng các đời tiên tổ về chứng giám. Con cháu họ [Tên dòng họ] nguyện đoàn kết thương yêu, trên kính dưới nhường, khuyến học khuyến tài, tiếp nối gia phả để đời sau còn biết nguồn cội.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, toàn tộc đồng vái)

Họ nào chưa ghi chép đủ các đời để đọc cho đúng, có thể bắt đầu từ bài cách viết gia phả dòng họ.

Cách điền danh xưng người đã khuất cho đúng vai vế

Trong văn khấn, chữ khảo chỉ bậc nam đã khuất, chữ tỷ chỉ bậc nữ đã khuất, tính theo vai của người đứng khấn. Trên bài vị, tên thường ghi kèm họ và chữ công (nam) hoặc thị (nữ), ví dụ “Hiển khảo Nguyễn Công …”, “Hiển tỷ Nguyễn Thị …”. Bạn có thể xem bảng sau để điền vào chỗ [Danh xưng].

Bảng tra nhanh danh xưng

Người được giỗBậc namBậc nữLời thường ngày
Cha, mẹHiển khảoHiển tỷBố, ba, thầy / mẹ, má, u
Ông, bàHiển tổ khảoHiển tổ tỷÔng / bà
Cụ (trên 3 đời)Tằng tổ khảoTằng tổ tỷCụ (Bắc), cố (Nam)
Kỵ (trên 4 đời)Cao tổ khảoCao tổ tỷKỵ (Bắc), sơ (Nam)

Nguồn: bảng Cửu tộc trong bài thứ tự 9 đời trong dòng họ; cách ghi cụ thể có thể khác theo gia phong từng nhà.

Với vợ, chồng, anh chị em, bác, chú, cô, dì… mỗi nhà ghi một kiểu. Cách giản dị và dễ hiểu là gọi “hương linh” kèm họ tên và mối quan hệ, ví dụ “hương linh Nguyễn Văn A, là anh ruột của con”.

Nếu băn khoăn không biết gọi một người họ hàng thế nào cho đúng, bạn có thể tra ở công cụ tra danh xưng họ hàng.

Còn nếu chưa quen các từ Hán Việt thì cứ thưa bằng lời Việt chân thành. Điều này hoàn toàn được.

Nhớ ngày giỗ cả họ, khỏi lo sót

Nhà nhiều đời, nhiều người, ngày giỗ dễ quên hoặc nhầm. Trên Con Cháu Trăm Họ, bạn nhập ngày mất của từng người vào cây gia phả, hệ thống tự đổi sang ngày âm lịch và hiện các kỳ giỗ sắp tới. Bạn cũng có thể gửi link chỉ-xem qua Zalo để cả họ cùng biết.

Gói Khởi đầu miễn phí cho tối đa 25 người. Mời bạn tạo gia phả miễn phí trên Con Cháu để giữ ngày giỗ cho các thế hệ sau.

Câu hỏi thường gặp

Cúng giỗ ở nhà thì khấn Thổ công trước hay khấn người được giỗ trước?
Theo nếp phổ biến, gia chủ thắp hương khấn Thổ công, Thần linh cai quản đất nhà trước để xin phép làm lễ, rồi mới khấn Gia tiên và người được giỗ. Mỗi vùng, mỗi nhà có thể khác đôi chút; con cháu cứ theo lệ nhà đã giữ từ trước.
Không rành chữ Hán Việt thì đọc văn khấn bằng lời Việt thường có được không?
Được. Điều quý nhất là lòng thành. Bạn có thể mở điện thoại đọc chậm từng câu, hoặc thưa bằng lời Việt giản dị: nói rõ ngày âm lịch, tên người được giỗ, mối quan hệ với mình và lời mời về dùng bữa cùng con cháu.
Hiển khảo, Hiển tỷ khác Tiên khảo, Tiên tỷ thế nào?
Cả hai đều dùng để gọi người đã khuất: khảo là bậc nam, tỷ là bậc nữ. Trên bài vị và văn khấn, cách ghi “Hiển khảo, Hiển tỷ” (cha, mẹ) rất thường gặp; “Tiên” cũng được dùng ở một số nhà, một số vùng. Nhà nào quen cách gọi nào thì giữ cách ấy.
Thắp hương bao lâu thì hạ lễ, thụ lộc?
Phong tục thường đợi nén hương cháy gần tàn rồi mới vái tạ, hạ mâm. Không có giờ phút cố định; tùy loại hương và hoàn cảnh gia đình. Nếu dùng vàng mã thì nên đốt gọn, an toàn, ở chỗ thoáng.
Giỗ tổ ở nhà thờ họ thì ai đứng đọc văn khấn?
Thường là vị trưởng họ hoặc trưởng chi, hay một bậc cao niên được cả họ tin cậy cử ra. Nhiều dòng họ có sẵn bài văn tế riêng; nếu có thì ưu tiên đọc bài của họ mình.

Công cụ liên quan

Lưu ý: nội dung về tử vi, ngày giờ và phong thủy trong bài mang tính tham khảo, dựa trên sách vở và phong tục dân gian, không phải lời khẳng định chắc chắn. Mỗi gia đình, mỗi dòng họ có thể có tục lệ riêng — bạn hãy hỏi ý người lớn tuổi trong họ và quyết định theo hoàn cảnh của mình.

Bài viết liên quan

Muốn lưu gia phả và ngày giỗ của dòng họ ở một nơi cho con cháu cùng xem? Tạo gia phả miễn phí trên Con Cháu.